|
D tîpê
çiwarn (çiwarem) di alifbayê alemanî de
d. h. (das heisst)
da
adv (örtlich
hier) vir, li vir; (dort) wir, li wir; da, de; (zeitlich)
di vir de, di wir de; (Kausal) da, de, eger, ger; (weil)
ji ber ku, çunkê, da ku
dabei
ber de, ber re, di ber, di ber re, li ber re, pê re, li cem de,
li tekî de
dabeibleiben vitr berdemanîn, libermandin, lilamanewe, litekmanewe
dabeihaben vtr diberrehebûn, liberrehebûn
dabeisein vitr diberdebûn, litekdebûn, ligeldebûn, beşdarbûn, tevlêbûn
dabeistehen vitr diberdewestan, diberdesekinîn, lipaldemanewe, lisermanewe
dableiben vitr (hier) li vir manîn, (dort) li wir mandin
Dach
n ban m, bangir m,
serban m, banî m
Dachboden m binserban m
Dachdecker m serbangir m, serbankar
m
Dachkante f bankenar m, giwêswane
m
Dachshund m (Dackel, Tekkel) segî pakutah
Dachterrasse f banbax m, baxê serbanê
Dackel
m segî kinling, kûçkê kinpê
dadurch di wir re, di vir re; bi va yekê,
bi wê yekê, wisan, bi hoy ewewe, lewewe, pê ve, pê re
dafür bo wê, bo vê, bo wî, bo va, bo ewe, ber wê, ji ber wê
dafürhalten vtr wisadîtin, weksêrkirin, bawerkirin
dafürkönnen vitr pêkanîn, pêtiwanîn; ich kann nichts dafür ez pênikanim
dagegen
li dij wê, li dij vê, li dij ew, dij de, dij ve, di dij de
dagegenhalten vtr dijderketin
dagegenreden vitr dijgotin, dijbêjîn, dijaxaftin
dahaben
vtr dehebûn, pêhebûn, lêhebûn
daheim
adv li mal
Daheim
n mal m, malxan m,
xane m, xanî m
daher
adv di wir de, ji
wir de, di wê de, jêde, li ber ew, ji ber ewe; (deswegen)
lewma, loma, berkî; daher bin ich
hier lewma ez li vir im
daherkommen vitr diwirdehatin, jiwirdehatin, jêhatin
daherum derdor, li dor, di wên hêlan de
dahin
wir de, wir ve, li bo ewey, lewewe
dahingehen vitr wirdeçûn, wirdegerîn
dahinleben vitr wirdejîn, derdejîn, ber xwe de jiyandin
dahinstellen vtr wirdedanîn, wirdedahanîn
dahinten adv dipaş, di paş
wir de, paş wir de, li paşe wê, paş ewey, ewelewpiştewe
dahinter
dipaş, paş ve, paş de, pey de, li pey de, dû de, dû
ve ; paş wir de, dûy wir de, li pey ewey, li diway ewey
dahinterkommen
vitr paşdehatin,
paşvegihêştin, pêgiheyştin, paşîngihêştin;
têgihêştin
dahinziehen vtr wirdekişandin, wirdexişandin
damalig wê demê de,
wên demên de, wê çaxna de, wê katna de, wê
demna de, wê wextan de; damalige Zeiten wan deman, wan çaxan,
wan katan, wan wextan
damals hêngî, di wa demê de, di
wan çaxan de, lew kate de,
Dame
f xat f, xatûn f,
xanim f, xanjin f, keban f,
medam f
Dämerung f şifaq f, rohilat f,
rohat f
damit bi wê, bi vê, bi wê ve, bi vê ve,
be ewe; (um ...zu) bo ku, da ku, ta ku
dämlich
adj gêj, wêj, gêjuwêj; tembel, tenbel
Dämon f dêw m f, Dame f
da.me, xanim, xat
Dämon
m dêw m, dêw f, dêmon m,
acenî m
Dampf
m hilm f, helm f,
hilme f, pixar f, bûxwar f
Dampfbad n hemamê hilmê, şişkê pixarê
dampfen
vitr hilmdan,
hilmedan, pixardan, bûxwardan
Dampfmaschine f makînê hilmê, makînê pixarê
danach
dû re, dû ve, dû de, paş re, paşan, paş ran, dû
ran, pê re, pê ran
Däne
m danîmarkî
daneben
di ber de, ber de, di cem de, li ba de, li la de, li kêlekê de ;
litenîştîyewe
Dänemark f Danîmark m
Dänisch adj danîmarkî
Dank
m supas m, sipas m,
spas m; şikur m,
teşekur m
dank präp bi, be; dank ihm konnte ich
es schaffen bi yarmetiya min dikanî ew çêbikira.
dankbar
adj adv supasbar,
spasdar
Dankbarkeit f supasdarî f, spasbûn f
Danke!
Supas! Spas! Spas be!
Danken
vtr sipaskirin, supaslêkirin, spasdan
dann dûran, dû re, dû de, paş re,
paş ran, paşan, pê re, pê ran, diwa de ; erst
ich ... dann du li pêş ez ... paş ran tu
daran
darauf ser de, ser re, li ser de, bi ser
de, bi ser ve, be ew de, lewewe
daraufhin
daraus jê de, jê ve, ji wir de, ji wir ve, li ew de
darein
dê de, tê de, di wir de, li wir de, nav de, di nav de, bonawî,
îçî de
dargestellt
adj
darin
tê de, dê de, di wir de, nav de
darinnen
tê de, di îçî de, di hindur de, di nav de
darlegen vtr darisandin,
derisandin, pêşandin, pêrisandin, şîrovekirin
Darlehen n qerz m,
dên m, qerzdan f, dêndan f
Darm
m rihvik m, riv m, rivik m,
rîxule m
Darmentzündung f çiza
rivikê, rivçiz m, hewkirinî rîxule
darstellen vtr niwandin, şanîdan,
pêşandin, pêşandan, lipêşkirin, berçawkirin,
şîrovekirin
Darsteller m
Darstellung f niwandin
f, pêşandan f
darüber = drüber di ser re, di ser wir
de, di ser wir, li ser de, li ser ewe, li
jor wir, bi ser de, be seryewe; darüber hinaus
darum dê re, li ber ewe, lewma, ji ber wê/wî,
li bo wê/wî
darunter di bin wir de, di bin re, li jêr
wê/wî, li jêr wir de, li bin wê/wî de, di bin wê/wî de
das (bestimmter Artikel)
a, ak, ka, eke; das Haus mala, maleke, malka; xanî , xanîya,
xanîka; (dp) hev, ev, heva, hevî, hevê, vê, vî, va
Dasein
n bûn f, hebûn f,
dabûn f
dasein
vitr lêrbûn, li vir/wir bûn, lêrebûn, amadebûn, hazirbûn
dass konj
ke, ku; da ku, ta ku; sa, eger
dasselbe
Dat
m karbokiraw m
Datei f
Daten pl
Datenbank f
datieren vitr demdanîn,
katdanîn, berwarnûsîn, demnûsîn, dîrokandin, tarîxandin
Dattel f
xurme
m
Dattelbaum m darxurme
m
Datum
n dem m, mêjû
m, berwar m, dîrok m, tarîx
m
Dauer
f dewam f, dawer m, berdewam f,
dirêjî f, berxwedan f; mawe m;
xayan f
dauerhaft adj berdewam,
berdawer, demdirêj, zorxayenî, hemîşeyî, hertim
dauern
adv hemîşe,
zorxayenî, hertim
dauern
vitr xayandin, dewamandin, dawerîn, dewamandin,
berdemdan;
Daumen
m panpêç m, destpêçê pan, muhrpêç
m, kelepenceyî dest,
pencegewreyî dest
davon
jê de, jê
ve, ji wir de, ji wir ve, le ewewe, le ewe
davor
pêş
de, pêş ve, di pêş de, li pêş de, li pêşî,
berî, li hember, beramber
dazu
di ser de,
bi ser de, li ser re; li bo ewe, li bo wî/wê
dazwischen
di nav de,
di navîn de, li naw de, li
navber de, le nêwanyan de
Deal n
Dealer m
Debatte
f
dabet
f, daxav m,
dabêj m, dago m, mijulan f
debattieren vitr dabetîn, dabetandin, daxaftan, dabêjandin, dagotin, dapeyvîn,
liserdengkirin
Decke
f
(Bett)
orxan f, arxan f, pêçe m,
lêf m, lihêf m, betanî
f, binmîç m
Deckel m qap m, daqap m, serqap m, serdep m,
depgir m, serê mencelê
Decken
vtr
Deckname m şardnav m, diznav m,
nawê nihênî, navî veşartî
Deckung
f
defekt
adj
defiqî,
likarketî, xerab, şikî, kemukorî
defensiv
adj
bergirî,
bergirtî, parêzî
Defensive f bergirî f,
bergirtî f
definieren vtr nasandin,
zanedan, zanîndan, pênaskirin, nasdan
definiert adj
Definition f
definitiv adj nasandî, zanedanî, negorr, bi yek ser, bes hana
Defizit n
dehnen
vtr kişandin, vedandin, ferehkirin;
vref vekişandin, pehnbûn, vedan
Dehnnung f kişan
f, vekişan f, vedan f
Deich
m pesîr m, pesar m, gollav m,
goll m, bendav m
dein pron (maskulin) ê/yê te, (feminin)
a/ya te, (neutrum bzw. südkurdisch) î/yî tu ; deine a/ya
te, deiner ê/yê te, deines î/yî te
deinetwegen ber te de, li ber tu, ji ber te
ve, bi sebeba te, bo te, ji sedemê te re
Dekan
m dakan m, dabîr m, berêwberê
beşekê zankoyê, ’emîd
m
Deklamation f gotardan
f, peyvedan f,
pêsandan f, xiwêndinewey
honra û bi dengewe
Deklaration f daxweyandin
f, daxweyan f
Deklarieren vtr daxweyandin,
xweyandan, daxweyanîkirin
Deklination f ladan,
derizan f, tesrîf m
deklinieren vtr jevkirin,
derizandin, serfkirin
Dekoration f deqorandin
f, dêkorandin f, xemialndin f
Delegation f şande
m, niwêrte f, delege f
delegieren vtr sipardin, pêspardin,
rêsandin
Delegierte m rêsand m,
spard m, pêsand m, rêşand
m
Delta
n sêqoz m,
sêkuş m, sêguşe
m, dêlta m
dem pron ê wê/wî, a wê/wî, ser wê/wî;
auf dem Tisch li ser masê; gib dem Mann seine Blume wieder! Gula
mêrê ji nu ve pêde!
Demagoge m bêjrewî m, peyvbe’rî
m
Demagogie
f
bêjrewînî
f, peyvbe’hrînî f
dementieren vtr neyinîkirin, derewandin, virrandin, virrakderxistin, derewderxistin, pênebûn
demnach
li gor pê
re, li gor pê de, bi
giwêre ye, bi giwêrey ewe, li gorî wê/wî
demnächst
paşan,
paş re, paş ran, dû re, dû ran, gavê pêş, carê
pêş, bem zuwane
demobilisieren vtr sistkirin,
verisandin, jevkirin, bêlivkirin
Demokrat m demokart m,
dêmoqrat m
Demokratie f demokraty
f, dêmoqratî f
demokratisch
adj demokratî,
demoqratî
Demonstrant m
Demonstration f pêşandan
f, rêveçûn f, şanîdan d, meş f,
derşan f
demonstrieren vitr rêveçûn, xwe pêşandin, meşbûn, derşandan
Demontage f jevvekirin f,
jevderxistin, hilvekirin
demontieren vtr jevvekirin,
hilvekirin, jihevkirin
demselben
demütigen vtr rûşikandin, danirxandin, rezilandin, wureberdan
den
denen
denkbar
adj şiyawe, dibeyî, bîrbar, berbîr, çêdibeyî
Denken n
denken
vitr bîrkirin, ramanîn, ramankirin, fikirîn,
fikirkirin
Denker
m bîrkar m,bîremend m,ramandar m,fikirkar
m,fekîr m
Denkmal
n peyker m,heykel m, abîde
m
denn
konj çûnkê,
jiber ku, çimkê
dennoch
denselben
Denunziant m lêdaner m,pêdaner m,fesadçî
m, fîşekar m
denunzieren vtr lêdan, fîşlêdan,
liserdan, pêvedan
Depo s. Depot
deponieren vtr depokirin,
depodan, depandin, ’embarkirin, hilhanîn, hildanîn
Deportation f koçandin f, koçberî f,
mişextandin f
deportieren vtr koçkirin, koçandin,
koçbirin, koçberîkirin, mişextandin, mişextkirin,,
derkirin, qewtandin
Deportierte m koçkirî m, koçber m,
mişextandî m, koçer m
Depot n depo m, debo m, ‘emar m
Depotsverwalter m depoçî m,
‘embarçî m
der (bestimmter Artikel für Maskulin)
-a, -ê, -eke; Baum dar, der Baum darê,
dareke; (dp) vê, hev, ev; dieser Tisch vê masê, hev masê
der (Possisivpronomen im Dativ bzw. Genetiv)
–(y)a, wê; seine Frau jina wî; gib der Frau die
Hand! Dest
bi jinê de !
Derart
bevcor,
bevşêw, jevcor, hancor, bi tunekî wisa
derartig
deren pron
–(y)a wan, -(y)a wana, yên wan, yên wana
derer pron
yên wan, yên wana, (y)an wan, (y)an wana
derjenige
derlei
dermassen qandirî,
bi qasî, bi hew qasî, bev qandî
derselbe
m herxwe,
bi xwe, hew bi xwe, ’yinî xwe
derselben
derweil
derzeit
derzeitige
des (Possisivpronomen im gen)
-(y)ê, -(y)î ;
der Tag des Krieges roja cengê
Desaster
n
Desert
n dûşêv m, dûsêr m
Deserteur m revînçî m,
revînok m, bazdanok m, hellhatû
ji leşkerê
desertieren vitr ji leşkeriyê
revîn, bazdan, le serbazî hellhatin
deshalb lewma, lima, lewre, ji bo, ji ber wê/wî,
le ber ewe
Design n
Desinfektion f derzîkirin, derzîtêdan, lenawbirdinî mîkrobî
nexweşyek, dermankirin
Desinfektionsmittel n madeyê lenawbirdinî mîkroban
dessen
Destillation
f dillupandin,
dilopandin
destillieren
vtr dillupandin,
dilopandin
desto
ewa, hewa,
hew qas, hew qad, ha qand; je schneller, desto besser ta xêratit
bêt ewa aştir e; je kürzer, desto leichter çih qas
kintir hew qas siviktir
deswegen lewma, lewre, li ber ewey, ji ber
wê/wî, lima
Detail n
Detaillieren vtr
detailliert adj
Detektiv m qlizar m,
qelizykar m, pêwançî m, mêzlêdar
m, pêketçî m
detonieren vtr peqandin,
teqandin
deuten
vitr rohnkirin, zelalkirin, xweyandan, aşkerekirin,
şîrovekirin, nîşandan
deutlich adj zelal,
rohn, rohnî, aşkere, xweya, açiq
deutsch adj alman,
aleman, alemanî, alemand
Deutsche m alman
m f , aleman
m f , alemand m f,
ein Deutscher alemanik
Deutschin f alman
f , aleman f , alemand
f, eine Deutsche,
eine Deutschin alemanik
Deutschland n Almanya m, Alemanya m,
Alemanistan f, Germanya f
Deutschsprachig adj
Deutung f zelalî
f, nîşandan f, şîrovekirin f, lêkdanewe
m
Devise f pareyê
dervayê, pereyên giran, dêvîs
m
Dezember
m kanûn m,
çêleyê pêşîn, dêsember
|